Literatuur, uitgeverij en circulatie van ideeën in Nederland
Silvia Lusenti en Enrico Meneghinello, studenten van de Universiteit van Bologna, behoorden tot de winnaars van de door de Universiteit van Amsterdam uitgeschreven schrijfwedstrijd Internationaal Boekverkeer. Dankzij deze overwinning mochten zij samen met veertien andere studenten uit verschillende landen deelnemen aan de masterclass Internationaal Boekverkeer, een intensief programma rond de verspreiding van buitenlandse literatuur binnen het Nederlandse literaire en uitgeeflandschap, georganiseerd door Everdien Rietstap, Pieter Olde Rikkert en Frans Blom.
De masterclass vond plaats in Amsterdam, aan de Universiteit van Amsterdam, en in Den Haag, in de Koninklijke Bibliotheek, en bracht studenten in contact met onderzoekers, schrijvers, uitgevers, bibliothecarissen en andere professionals uit het boekenvak.
College van Lisa Kuitert over de geschiedenis van de uitgeverij in de Lage Landen
© Lena Sophie Wilkens
Het programma bood een brede en samenhangende introductie tot de Nederlandse literatuurcultuur, met bijzondere aandacht voor de transnationale circulatie van teksten, ideeën en culturele modellen, zowel historisch als in de hedendaagse praktijk.
Een belangrijk onderdeel van de masterclass was gewijd aan de boekwetenschap en de geschiedenis van het Nederlandse boekbedrijf. Tijdens het gastcollege van prof. dr. Lisa Kuitert maakten de studenten kennis met de ontwikkeling van het boek als cultureel en economisch object. Bij de Koninklijke Bibliotheek kregen zij een inleiding in digitale onderzoeksinstrumenten zoals de DBNL (Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren) en Delpher, onmisbare bronnen voor literair en historisch onderzoek.
In dit kader verzorgde Huibert Crijns (Koninklijke Bibliotheek) een college over de geschiedenis van de krant in Nederland. Aan de hand van historische voorbeelden liet hij zien hoe de periodieke pers een sleutelrol speelde in de vorming van de publieke opinie en in de verspreiding van ideeën binnen de Republiek der Verenigde Nederlanden. De krant fungeerde daarbij als een dynamisch knooppunt in nationale en internationale netwerken van kennis en debat.
Voorbeeld van een krantenbundel uit de zeventiende eeuw, Koninklijke Bibliotheek, Den Haag © Lena Sophie Wilkens
Een ander centraal thema van de masterclass was de circulatie van ideeën in de vroegmoderne Republiek, die fungeerde als een van de belangrijkste Europese centra van intellectuele uitwisseling. De relatief grote persvrijheid, de mobiliteit van schrijvers en drukkers en de intensieve vertaalpraktijk maakten van de Nederlanden een kruispunt van talen en culturen.
Binnen dit perspectief nam het college van dr. Frans Blom (Universiteit van Amsterdam) een bijzondere plaats in. Hij belichtte de transnationaliteit van het Amsterdamse theater, met speciale aandacht voor de geschiedenis van de Schouwburg. Het Amsterdamse toneel bleek nauw verbonden met Europese netwerken en werd beïnvloed door Franse, Engelse, Spaanse en Italiaanse voorbeelden. Theater functioneerde zo als een ruimte waarin buitenlandse ideeën werden vertaald, aangepast en opnieuw betekenis kregen voor een lokaal publiek.
Ingang van de Amsterdamse Schouwburg, tegenwoordig Hotel The Dylan, Keizersgracht 384 © Enrico Meneghinello
Naast historische onderwerpen richtte de masterclass zich ook sterk op de hedendaagse literaire praktijk. Studenten namen deel aan een workshop creatief schrijven van Zindzi Zevenbergen, bezochten een beurs voor onafhankelijke uitgeverijen in het Tolhuistuin en gingen in gesprek met vertegenwoordigers van het Nederlands Letterenfonds, dat een centrale rol speelt in de internationale promotie van Nederlandse literatuur en in de ondersteuning van vertalingen.
De masterclass werd afgesloten met de eindpresentatie van de studenten, waarin zij literaire pitches presenteerden voor professionals uit het boekenvak.
Tijdens deze afsluiting stelde Enrico Meneghinello een Nederlandse vertaling voor van Verso la foce van Gianni Celati (Feltrinelli Editore). In zijn pitch benadrukte hij de actuele ecologische thematiek van het werk en de sterke affiniteit met de Nederlandse context, waarin water, rivieren en landschapsbeheer een fundamenteel onderdeel vormen van het collectieve waterbewustzijn.
Silvia Lusenti presenteerde een voorstel voor de vertaling van L’Iguana (Adelphi Editore) van Anna Maria Ortese, een roman die sprookje, ironie en morele reflectie combineert en die — ondanks het aanvankelijke onbegrip bij publicatie — inmiddels wordt beschouwd als een sleutelwerk van de Italiaanse naoorlogse literatuur.
Groepsfoto van de deelnemers aan de masterclass tijdens de slotceremonie
© Lena Sophie Wilkens
De deelname aan de masterclass Internationaal boekverkeer bood beide studenten een waardevolle gelegenheid om academische kennis te verbinden met de praktijk van het boekenvak en om na te denken over de rol van vertaling als vorm van culturele bemiddeling.
De masterclass maakte duidelijk dat literatuur altijd in beweging is — gedragen door teksten, ideeën en mensen die grenzen oversteken.
Silvia Lusenti & Enrico Meneghinello